O kukurydzy Jak uprawiać Wykorzystanie Kukurydza w liczbach Kontakt

Szkodniki

Ochrona kukurydzy przed szkodnikami

Ochrona przed szkodnikami jest jednym z podstawowych zabiegów w uprawie kukurydzy. W wyniku występowania szkodników średnie straty wynoszą około 20% plonu kukurydzy, w sprzyjających warunkach mogą być dużo większe. Uszkodzenia młodych roślin mogą być niekiedy tak duże, że zachodzi konieczność likwidacji plantacji kukurydzy. Jednocześnie występowanie szkodników skutkuje gorszą jakością zarówno plonów ziarna jak i zielonej masy przeznaczonej na kiszonkę. Ponadto wiele szkodników oprócz szkodliwości bezpośredniej wykazuje szkodliwość pośrednią – powodowane przez nie uszkodzenia ułatwiają zainfekowanie roślin grzybami i wirusami, czy dodatkowego wtargnięcia innych szkodników.

Drutowce

Są to larwy chrząszczy z rodziny sprężykowatych, silnie wydłużone, barwy żółto-pomarańczowej z trzema parami krótkich nóg i niedługimi trzyczłonowymi czułkami. Rozwój jednej generacji trwa od 3 do 6 lat. W okresie kiełkowania nasion uszkadzają ziarniaki i kiełki częściowo bądź, całkowicie, przegryzają korzenie w wyniku czego młode siewki kukurydzy więdną i obumierają. Dorosły chrząszcz ma długość 7-10 mm, barwę brunatno-szarą, ciało wydłużone o małej głowie, bruzdkowane pokrywy i aparat skoczny pomiędzy śród- a przedpleczem.

Liczebność drutowców można ograniczyć n ie uprawiając roślin w pobliżu lasów, krzewów, zadrzewień oraz po trawach i wieloletnich motylkowych. Głębokie orki i częste spulchnianie gleby, usuwanie z upraw chwastów oraz właściwe nawożenie mineralne także ograniczają występowanie drutowców. Próg ekonomicznej szkodliwości dla drutowców to: przed siewem – od 2 do 8 larw na 1 m 2 . Zwalczanie można prowadzić używając zapraw nasiennych: Gaucho 350 FS ( 11-17 ml/kg), Gaucho 600 FS ( 5-6ml/ha), Zaprawa Marshal 250 DS (30-50 g/ha) lub insektycydów granulowanych : Basudin 10 GR ( 80-120 kg/ha), Diafuran 5 GR (podczas siewu) (15kg/ha), Diafuran 10 GR (80-120 kg/ha), Furadan 5 GR (podczas siewu) (15 kg/ha).

Ploniarka zbożówka , ploniarka gnijka

Ploniarka zbożówka to muchówka długości 2 mm, o lśniąco czarnym ciele, czerwonych oczach i brązowo-żółtych odnóżach. Lot pierwszego pokolenia odbywa się od końca kwietnia do początku czerwca. Pokolenie letnie występuje od końca czerwca do sierpnia, a od sierpnia do końca października pokolenie jesienne. Samice składają pojedynczo od 25 do 35 jaj. Larwy smukłe, lśniące, białe, do 5 mm, bez nóg, z jedną parą czarnych silnych haków gębowych i dwiema małymi brodawkami z tyłu ciała. Larwy powodują uszkodzenia młodych liści w postaci podłużnych nadżerek utrudniających ich wzrost. Liście deformują się w różny sposób (poskręcane, pofałdowane, zwinięte, obłamane lub splecione ze sobą). Objawy uszkodzeń najlepiej widoczne są w fazie od 5 do 6 liści. Średnie straty w plonach ziarna kukurydzy powodowane przez tego szkodnika wynoszą około 10 %, w poszczególnych latach wahają się od ułamka do 20 %.

Ploniarka gnijka to muchówka długości od 2,5 do 3 mm. Larwa długości 4,5 mm, o ciele przezroczystym kształtu półpodkowy. Larwy tej ploniarki wywołują uszkodzenia wyraźnie odbiegające od uszkodzeń powodowanych przez larwy ploniarki zbożówki. Rośliny opanowane są przyhamowane we wzroście i charakteryzują się bardzo silnym zwarciem (przyleganiem liści szczytowych, tworzących jakby pozorny „niby - pęd” o szablastej postaci). Miejsce żerujących larw gnije, a „niby - pęd” skręca się i w końcu przełamuje.

W zwalczaniu ploniarek wykorzystuje się zabiegi opryskiwania roślin preparatami: Karate 025 EC (0,2 l/ha), Karate Zeon 050 CS (0,1 l/ha), Karate Zeon 100 CS (0,05 l/ha) oraz stosowanie zapraw nasiennych: Gaucho 350 FS (11-17 ml/kg), Gaucho 600 FS (5-6ml/ha), Masurol 500 FS (10 ml/ha), Zaprawa Marshal 250 DS (30-50 g/ha). Na terenach masowego występowania ploniarki i szkodników glebowych zaleca się stosowanie granulatów: Diafuran 5 GR (podczas siewu) (15kg/ha), Furadan 5 GR (podczas siewu) (15 kg/ha). Zakładanie plantacji kukurydzy w pobliżu upraw jęczmienia ozimego i użytków zielonych zwiększa liczebność ploniarki. Natomiast siew kukurydzy w początkowym okresie optymalnego terminu oraz prawidłowa agrotechnika ograniczają uszkodzenia. W rejonach silnie zagrożonych przez ploniarkę należy wysiewać nasiona mieszańców mniej podatnych. Próg ekonomicznej szkodliwości dla ploniarki zbożówki to: od wschodów do 4 liści - 1 larwa na 1 roślinę lub uszkodzenie 15% roślin.

Rolnice

Szkodliwe są gąsienice, nagie, żerujące najczęściej w nocy. Ich cechą charakterystyczną jest spiralne zwijanie się w czasie spoczynku lub w razie zaniepokojenia. Młode gąsienice żerują na nadziemnych częściach roślin, starsze kryją się w glebie gdzie uszkadzają korzenie lub wychodzą w nocy na powierzchnię i podgryzają rośliny u nasady. Uszkodzenia w okolicy szyjki korzeniowej powodują, że roślina przewraca się i zamiera. Stadium zimującym są gąsienice, zakopane w ziemi na głębokości od 10 do 25 cm. Wiosną pod koniec kwietnia gąsienice kończą żer i przepoczwarczają się pod powierzchnią gleby. Samice składają jaja do ziemi lub na roślinie żywicielskiej.

Agrotechniczną metodą zwalczania rolnic jest głęboka orka oraz pielenie i usuwanie z upraw chwastów. Orka i inne zabiegi uprawowe (podorywka, bronowanie) skutkują uszkodzeniami i niszczeniem gąsienic lub wyorywaniem ich na powierzchnię, co powoduje, że stają się łupem ptaków lub przemarzają w okresie zimy. Usuwanie chwastów zmniejsza ilość potencjalnych miejsc do złożenia jaj oraz uszczupla bazę pokarmową dorosłych motyli. Zwalczanie rolnic prowadzi się po przekroczeniu progu ekonomicznej szkodliwości: podczas wschodów - 1 gąsienica na 2 m 2 ; w stadium 5 do 6 liści – od 1 do 2 gąsienice po III wylince na 1 m 2 . Stosuje się granulaty: Basudin 10 GR ( 40-60 kg/ha), Diafuran 5 GR (podczas siewu) (15kg/ha), Diazinon 10 GR (40-60 kg/ha), Furadan 5 GR (podczas siewu) (15 kg/ha) oraz środki do opryskiwania roślin: Alfamor 050 SC (0,3 l/ha), Alfazot 050 EC (0,3 l/ha), Alphaguard 100 EC (0,15 l/ha), Basudin 25 EC (1 l/ha), Basudin 600 EW (0,4 l/ha), Diazinon 250 EC (1 l/ha), Diazol 250 EC (1 l/ha), Fastac 100 EC (0,15 l/ha), Karate 025 EC (0,3-0,4 l/ha), Karate Zeon 050 CS (0,15-0,2 l/ha), Karate Zeon 100 CS (0,075-0,1 l/ha).

Śmietka kiełkówka

Jest to muchówka długości od 4 do 5 mm, barwy szarej. Larwy długości około 7 mm, beznogie, bezgłowe, białe, o ciele zwężonym ku przodowi. W okresie kiełkowania nasion larwy uszkadzają nasiona i kiełki częściowo lub całkowicie. Najczęściej atakowane są liścienie i wierzchołek wzrostu. Występują w całym kraju na glebach wilgotnych i próchnicznych, szczególnie w rejonach uprawy warzyw. W ciągu roku może się rozwijać od 2 do 3 pokoleń. Największe szkody czynią larwy pierwszego pokolenia, żerujące na najmłodszych roślinach.

Przeciwko śmietce kiełkówce stosować należy zaprawianie nasion preparatem Gaucho 350 FS w dawce 11-17 ml/kg nasion . Na ograniczenie liczebności szkodnika wpływa korzystnie: dokładne przeorywanie obornika, wczesne przygotowanie gleby pod siew, usuwanie z upraw chwastów oraz stosowanie zrównoważonego nawożenia mineralnego.

Omacnica prosowianka (Ostrinia nubilalis Hbn.)

Osobnik dorosły - Motyl o rozpiętości skrzydeł od 25 do 30 mm, przednie skrzydła jasnobrązowe do brunatnych z ciemniejszym brzegiem i 2 falistymi przepaskami.


Dorosła omacnica prosowianka 

Gąsienice długości 25 mm - Barwy cielistej z brązowymi plamkami na każdym segmencie oraz ciemną przepaską na grzbiecie.


Gąsienice omacnicy prosowianki 

Biologia 
Gąsienice zimują w resztkach pożniwnych lub w łodygach grubołodygowych chwastów takich jak komosa, szarłat, rdest plamisty czy pokrzywa. Wiosną gąsienica przekształca się w poczwarkę. Przepoczwarczenie następuje w okresie od końca maja do początku lipca. Stadium poczwarki trwa 2-3 tygodnie. Po tym czasie z poczwarek wylegają się motyle.

Po kilku dniach samice rozpoczynają składanie jaj. Białe, okrągłe jaja, średnicy około 0,5 mm, ułożone są dachówkowato, w złożach po 20-30 sztuk. Złoża jaj widoczne jako białe tarczki, owalne lub nieco wydłużone, wielkości 2 x 3 mm do 5 x 8 mm, są umieszczane na dolnej powierzchni liści nadkolbowych, kolbowych lub podkolbowych, w pobliżu nerwu głównego, w połowie długości blaszki lub bliżej nasady liścia. Składaniu jaj sprzyja ciepła i sucha pogoda. Jaja składane są od zmroku do północy. Gąsienice wylęgają się po około 7-15 dniach. Część dorosłych gąsienic zimuje, część przepoczwarza się jeszcze w tym samym roku dając początek drugiemu pokoleniu. 


Poczwarka omacnicy prosowianki


Złoże jaj omacnicy prosowianki 

Opis szkód 

Gąsienice początkowo żywią się pyłkiem oraz wgryzają się do wnętrza osi wiechy. W wyniku żerowania mogą zniszczyć cały kłosek lub jego część, uniemożliwiając jego dalszy rozwój. Żerowanie w osi wiechy, a głównie u jej podstawy powoduje skrócenie jej pylenia i wcześniejsze zasychanie wiechy. Po okresie żerowania na zewnątrz rośliny, gąsienice wgryzają się do łodygi, drążąc chodniki, lub do kolby, gdzie odżywiają się miękkimi ziarniakami i osadkami.


Gąsienica omacnicy prosowianki żerująca na wiesze


Gąsienica omacnicy prosowianki żerująca na kolbie kukurydzy


Gąsienica omacnicy prosowianki żerująca w łodydze kukurydzy

Objawy żerowania najlepiej są widoczne pod koniec sierpnia w postaci otworów o średnicy 3-4 mm i wyrzuconych z nich białych trocin z odchodami, widocznych w kątach liści. Zjadanie tkanek wewnątrz łodygi jak i przegryzanie węzłów powoduje obłamywanie się roślin. Żerowanie gąsienic w łodygach zakłóca zaopatrywanie kolb w wodę i składniki mineralne, co powoduje obniżenie plonu. Przez wygryzione otwory do łodygi i do kolby wnikają zarodniki grzybów i bakterii, powodując choroby i dalsze straty w plonach. 


Otwory, przez które gąsienice wyrzucają na zewnątrz trociny


Złamanie łodyg w wyniku żerowania omacnicy prosowianki


Kolba kukurydzy porażona chorobami grzybowymi w wyniku żerowania omacnicy prosowianki

Zapobieganie metodami agrotechnicznymi 

Bardzo ważne jest szybkie rozdrobnienie i przeoranie resztek pożniwnych (również na plantacjach sąsiadujących) oraz niszczenie i usuwanie chwastów z plantacji kukurydzy. W przypadku braku odpowiedniego schronienia, większość gąsienic ginie. Skuteczna jest głęboka wczesna orka jesienna i wiosenne talerzowanie. Dzięki tym zabiegom zniszczeniu ulega od 60 do 75 % gąsienic. Należy unikać również uprawy kukurydzy w monokulturze, częste zmianowanie pozwala na całkowite wyeliminowanie omacnicy z danej plantacji. Ważnym elementem agrotechnicznym jest stosowanie zrównoważonego nawożenia azotem, gdyż omacnica szczególnie atakuje plantacje przenawożone tym składnikiem.

Próg ekonomicznej szkodliwości
Próg ekonomicznej szkodliwości dla zwalczania gąsienic omacnicy prosowianki jest osiągnięty, gdy w poprzednim roku uszkodzone było 15% roślin kukurydzy uprawianej na ziarno, lub uszkodzonych 30-40% roślin kukurydzy uprawianej na kiszonkę. 

Zwalczanie chemiczne

Jeśli zaplanowano chemiczne zwalczanie tego szkodnika, to pierwsze opryskiwanie preparatem Karate Zeon 050 CS w dawce 0,2 l/ha trzeba wykonać po upływie kilku dni od stwierdzenia pierwszych złóż jaj. Drugi zabieg tym samym insektycydem powinien być wykonany w okresie pełni rozwoju wiech kukurydzy, krótko przed pyleniem. Aby zabieg mógł być przeprowadzony, konieczne jest pozostawienie na plantacji dróg przejazdowych dla ciągnika oraz użycie opryskiwacza o belkach podnoszonych o około 0,5 m ponad wierzchołki roślin, lub wykonywanie zabiegu samolotowego. 

W zwalczaniu omacnicy prosowianki bardzo ważne jest określenie właściwego momentu do wykonania zabiegu insektycydowego. Na rynku znajdują się specjalne pułapki do odłowu motyli omacnicy. W normalnych warunkach pułapki powinno rozmieszczać się na plantacjach od połowy czerwca. Wewnątrz pułapki umieszczony się specjalny dyspenser, z którego uwalnia się feromon symulujący zapach samicy gotowej do kopulacji. Do pułapki zlatują osobniki męskie motyla. Systematyczna obserwacja pułapek pozwala na ustalenie maksimum wylotu motyli. Dzięki temu w miarę skutecznie można określić optymalny termin zabiegu. Masowy wylot jest bowiem związany z okresem składania jaj i wylęgiem gąsienic.

Zwalczanie biologiczne 

Biologiczne zwalczanie omacnicy prosowianki, polega na stosowaniu kruszynka, pożytecznego owada, pasożyta jaj wielu motyli.
Biopreparat Trichoplus nanosi się na plantację, po raz pierwszy, bezpośrednio po zaobserwowaniu złóż jaj omacnicy oraz ponownie 7-10 dni później.

Odmiany kukurydzy odporne na omacnicę prosowiankę 

Za pomocą transgenezy do komórek kukurydzy wprowadzono gen bakterii Bacillus thuringiensis, odpowiedzialny za wytwarzanie białka, które spożyte przez gąsienice motyli zabija je. Dzięki białku Bt, atakujące kukurydzę gąsienice omacnicy prosowianki ulegają zniszczeniu, pozwala to na wyeliminowanie stosowania chemicznych środków owadobójczych, zwalczających szkodniki kukurydzy należące do rzędu łuskoskrzydłych (motyle).

Znaczenie gospodarcze 

Omacnica prosowianka jest obecnie najważniejszym szkodnikiem kukurydzy. Na wielu plantacjach w rejonach intensywnej uprawy uszkadza nawet od 50 do 80 % roślin, straty w plonach ziarna wahają się od kilku do 30 %. Uszkodzenia kolb kukurydzy cukrowej dyskwalifikują surowiec do konsumpcji. Wzrostowi szkodliwości tego owada sprzyjają uproszczenia agrotechniczne, monokultura roślin zbożowych, ocieplenie klimatu i wzrost powierzchni uprawy kukurydzy. Zasięg jej występowania ciągle rozszerza się na północ i najprawdopodobniej w najbliższym czasie obejmie całą Polskę. 

Mgr M. Boroń IOR Poznań

Powrót