1. Opis szkodnika

Osobniki dorosłe to muchówki osiągające do 2mm długości. Ciało ich jest czarne, a od strony brzusznej żółte. Skrzydła są przeźroczyste, szarawe, z tęczowym połyskiem.

Jaja są wąskie, białe, podłużnie bruzdkowane oraz poprzecznie prążkowane, o wymiarach 0,7x1,7mm.

Fot. 1 Jajo ploniarki zbożówki (Fot. P. Bereś)

Larwy są kremowe lub jasnozielone, cylindryczne, długości do 4,5mm, z przodu spiczaste, a na końcu zaokrąglone.

Fot. 2 Larwa ploniarki zbożówki (Fot. P. Bereś)

Bobówka jest wrzecionowata, długości około 3mm, barwy brunatnej.

Fot. 3 Bobówka ploniarki zbożówki (Fot. P. Bereś)

2. Biologia

W ciągu roku ploniarka zbożówka rozwija trzy pokolenia. Stadium zimującym są larwy znajdujące się w roślinach zbóż ozimych oraz traw. Wylatujące w kwietniu i maju muchówki składają jaja na roślinach kukurydzy rozwijających 1-2 liście. Najwięcej jaj samice umieszczają na wewnętrznych powierzchniach koleoptyli oraz na zawiązkach łodyg. Nieliczne jaja można również spotkać na dolnych powierzchniach blaszek dwóch pierwszych liści. W zależności od warunków atmosferycznych po 7-14 dniach wylęgają się larwy, które wgryzają się do wnętrza roślin, gdzie żerują w najmłodszych tkankach.

3. Szkodliwość

Pierwsze objawy żerowania larw widoczne są na roślinach rozwijających czwarty liść. Uszkodzone liście bardzo często są zbite, trudno rozwierają się, a ich blaszki pękają podłużnie lub ulegają porozrywaniu wraz ze wzrostem rośliny. Najczęściej spotykanymi objawami słabszych uszkodzeń są nadżerki widoczne jako przejaśnienia biegnące wzdłuż nerwów liści oraz drobne otworki, powstające na skutek "pozaustrojowego" trawienia. Silne uszkodzenie liści jest przyczyną zahamowania wzrostu, gorszego zawiązywania kolb i słabszego ich zaziarniania. Uszkodzenie stożka wzrostu powoduje karłowacenie pędu głównego i wytwarzanie kilku odrostów, które zwykle nie zawiązują kolb, natomiast jego zniszczenie prowadzi najczęściej do zamarcia całej rośliny. Ponadto poprzez uszkodzenia wnikają do roślin organizmy patogeniczne będące sprawcami wielu chorób m.in. głowni guzowatej.

Fot. 4 Słabe uszkodzenia liści - nadżerki (Fot. P. Bereś)	Fot. 5 Otworki w blaszce liściowej (Fot. P. Bereś)
Fot. 6 Roślina z uszkodzonym stożkiem wzrostu (Fot. P. Bereś)	Fot. 7 Uszkodzona roślina (Fot. P. Bereś)

4. Zwalczanie

Jedną z metod profilaktycznych ograniczających szkodliwość ploniarki zbożówki jest izolacja przestrzenna upraw kukurydzy od zasiewów zbóż ozimych oraz większych kompleksów trawiastych w wyniku czego następuje wydłużenie trasy przelotu muchówek. Ponadto wskazany jest dobór odmian mniej podatnych na żerowanie larw. Dość wczesne wykonanie siewu pozwala natomiast roślinom "uciec" przed silniejszym atakiem szkodnika.
Zwalczanie chemiczne ploniarki zbożówki jest uzasadnione w rejonach, w których szkodnik uszkadza 10-15% roślin w uprawie na ziarno lub 20-30% w uprawie na kiszonkę (próg ekonomicznej szkodliwości). Również jeśli w wyniku analizy na obecność jaj (przeglądanie po 50 kolejnych roślin w czterech miejscach plantacji) wykonanej w fazie 1-2 liści stwierdzi się obecność 5 (lub więcej) jaj na 10 roślin wówczas zabieg chemiczny będzie uzasadniony. Najprostszym zabiegiem jest przedsiewne zaprawienie ziarna siewnego insektycydem: Gaucho 600 FS w dawce 5-6 ml/kg ziarna, Mesurol 500 FS w dawce 10ml/kg ziarna lub Zaprawa Marshal 250 DS. w dawce 30-50 g/kg ziarna. W rejonach masowego występowania ploniarki zbożówki zaleca się zastosowanie wraz z siewem kukurydzy insektycydu granulowanego: Diafuran 5 GR lub Furadan 5 GR w dawce 15 kg/ha. W przypadku, gdy nie zastosowano zaprawy owadobójczej ani nie zastosowano insektycydu granulowanego a zagrożenie plantacji ze strony ploniarki zbożówki jest duże wówczas konieczne jest opryskanie roślin rozwijających trzeci liść preparatem: Karate Zeon 050 CS w dawce 0,1 l/ha lub Karate Zeon 100 CS w dawce 0,05 l/ha.

Opracowanie:

Mgr inż. Paweł Krystian Bereś
Doc. dr hab. Franciszek Lisowicz
Instytut Ochrony Roślin TSD Rzeszów

Powrót