Maszyny do uprawy, siewu i pielęgnacji kukurydzy

Maszyny do uprawy

Przygotowanie gleby do siewu powinno nastąpić przy jak najmniejszej liczbie przejazdów roboczych. Każdy kolejny przejazd powoduje bowiem dodatkowe koleiny, pogarsza warunki wschodów oraz zwiększa koszty.

Wiosenne zabiegi uprawowe należy rozpocząć możliwie jak najszybciej. Zalecane jest najpierw włókowanie lub bronowanie (bronami odwróconymi zębami do góry). Zabieg ten należy przeprowadzić jak najwcześniej, jak tylko idzie wjechać w pole. Efektem, który uzyskujemy jest przerwanie parowania i wyrównanie powierzchni pola, szczególnie wtedy, gdy orka była wykonana mało starannie. Włókowanie przyczynia się również do przyspieszenia ogrzewania gleby i jednocześnie pobudza nasiona chwastów do kiełkowania. Głębsze spulchnianie poprzez kultywatorowanie na głębokość 10-14 cm jest wskazane tylko na glebach po zastoiskach wodnych lub na glebach ciężkich i zwięzłych po długotrwałych deszczach wczesnowiosennych. Jednak zbyt wczesne rozpoczęcie prac uprawowych, przy nadmiernej wilgotności gleby prowadzi do tworzenia na powierzchni pola głębokich kolein po kołach ciągników i niszczenia struktury gleby. Trzeba również pamiętać o konieczności wyposażenia ciągnika do prac uprawowych w koła bliźniacze lub koła z szerokimi, niskociśnieniowymi oponami.

Wykonywanie kolejnych zabiegów uprawowych zależeć będzie od bieżącego stanu spulchnienia oraz zwięzłości uprawianej gleby.

•  Na glebach lekkich, uprawę przedsiewną można ograniczyć do dwukrotnego bronowania broną zębową ciężką, lub zestawu bron zębowych połączonych z wałem strunowym. Dla tych gleb szczególnie ważne jest zachowanie jak największych zapasów wody, będących podstawowym czynnikiem decydującym o plonach. Z tego też względu stosowanie narzędzi bądź maszyn intensywnie spulchniających glebę nie jest wskazane.

•  Na glebach typowo kukurydzianych, dobre efekty pracy przy uprawie gleby pod kukurydzę zapewniają agregaty uprawowe, w których narzędziem roboczym jest brona lub kultywator z zębami sprężynowymi. Narzędzia te powinny współpracować z dwoma wałami strunowymi wykonanymi z uzębionych płaskowników. Przygotowanie stanowiska do siewu powinno nastąpić po jednym przejeździe agregatu.

•  Na glebach ciężkich, ze względu na trudności z utrzymaniem głębokości pracy, zamiast brony powinno się stosować kultywator z wąskimi zębami sprężynowymi lub zębami sztywnymi. Rozstaw zębów zakończonych redliczkami na belkach ramy kultywatora podczas uprawy pod kukurydzę powinien wynosić od 8 do 10 cm, co zapewnia spulchnienie gleby oraz skuteczne rozbicie brył.

Najlepsze efekty pracy w przedsiewnym przygotowaniu gleby daje stosowanie agregatów, w których narzędzie uprawowe stanowi kultywator ze sztywnymi łapami zakończonymi gęsiostopkami, podcinającymi całą powierzchnię pola na żądą głębokości. Utrzymanie jednakowej głębokości pracy zapewnia prowadzenie agregatu na dwóch wałach - przednim i tylnym. Dla wyrównywania powierzchni pola stosowane są włóki o regulowanej głębokości pracy umieszczone za przednim wałem strunowym (w niektórych agregatach jako pierwszy element roboczy). Prędkości robocze agregatów powinny wynosić powyżej 8 km/h (najlepiej od 8 do 12 km/h), ponieważ poniżej tej wartości pogorszeniu ulega jakość pracy. Stosowanie większych prędkości może prowadzić do nadmiernego zniszczenia struktury oraz rozpylenia gleby.

Aktywne maszyny uprawowe można stosować przede wszystkim tam, gdzie istnieją cięższe warunki glebowe. Wykorzystanie takich maszyn zapewni przygotowanie gleby do siewu w jednym przejeździe roboczym. Zaletą maszyn aktywnych jest szeroka możliwość regulacji efektu uprawy np. przez zmianę prędkości roboczej agregatu, czy zmianę przełożenia w skrzyni przekładniowej maszyny. W tym przypadku każdorazowo w zależności od warunków panujących na polu należy tak dobrać prędkość obrotową elementów roboczych maszyny oraz prędkość roboczą agregatu, by nie doprowadzić do rozpylenia gleby.

Nasiona kukurydzy powinny być wysiewane punktowo niezależnie od kierunku uprawy. Wykorzystywane czasami do tego celu, (szczególnie w mniejszych gospodarstwach) rzędowe siewniki uniwersalne nie spełniają wymagań w zakresie jakości siewu, co powoduje uzyskanie plonu o gorszej jakości. Zasadniczym mankamentem jest w tym przypadku nierównomierna odległość między nasionami w rzędzie oraz wysiew gniazdowy (po kilka sztuk jednocześnie), co stanowi podstawowy czynnik obniżający jakości plonu. Taki sposób siewu powoduje zazwyczaj również wzrost liczby wysiewanych nasion, co podnosi koszty ponoszone na bardzo drogi materiał siewny. Rzędowe siewniki uniwersalne można wyjątkowo zastosować do siewu kukurydzy użytkowanej na zielonkę, ale ten kierunek uprawy ma marginalne znaczenie, ponieważ jest on nieopłacalnym i nie umożliwia uzyskania plonu o dobrej wartości energetycznej.

W praktyce rolniczej do siewu kukurydzy są wykorzystywane siewniki punktowe. Najczęściej zabieg ten jest realizowany siewnikami pneumatycznymi, których zaletą jest niewrażliwość na kształt i wielkość nasion. Ponadto część siewników pneumatycznych po wymianie części elementów sekcji może być wykorzystana do siewu nasion innych roślin. Mechaniczne siewniki punktowe są rzadziej wykorzystywane do siewu kukurydzy, pomimo że są tańsze i charakteryzują się prostszą konstrukcją. Tym samym mogą być bardziej dostępne dla rolników uprawiających kukurydzę na mniejszych powierzchniach. Do siewnika mechanicznego należy starać się zakupić partię nasion o podobnej wielkości, a następnie dobrać tarczę z odpowiednią wielkością łyżeczek, aby uniknąć podczas siewu przepustów lub podwójnego wysiewu nasion.

Pneumatyczne zespoły wysiewające dzielą się na podciśnieniowe i nadciśnieniowe. Dmuchawa, która jest napędzana z WOM ciągnika, wytwarza potrzebne podciśnienie (około 30 do 80 mbar ) lub nadciśnienie (około 50 do 150 mbar ). W obu systemach wielkość otworów w tarczy musi być dostosowana do rozmiarów nasion, ponieważ tylko wtedy można uzyskać wymaganą ilość wysiewu pojedynczych nasion. W systemie podciśnieniowym obracająca się tarcza dzieli obudowę zespołu wysiewającego na dwie części: w jednej znajduje się materiał siewny, a w drugiej panuje podciśnienie. Podciśnienie powoduje przysysanie nasion do otworów tarczy, a następnie poprzez ruch obrotowy tarczy wyniesienie ich w strefę pracy zgarniaczy nadmiaru nasion (stałych lub nastawianych). Po przejściu tej strefy przy każdym otworze na tarczy powinny zostać tylko pojedyncze nasiona, które po przejściu w dół do strefy bez podciśnienia, będą swobodnie spadały w bruzdkę. W systemie nadciśnieniowym stożkowe komórki obracającej się tarczy są w pierwszym etapie napełnianie pod wpływem siły ciężkości kilkoma nasionami. Następnie wskutek działania strumienia powietrza pod ciśnieniem podawanego z dyszy, nadmiar nasion jest wydmuchiwany, a w stożkowej komórce pozostaje tylko jedno nasiono.

Dla pneumatycznych siewników punktowych optymalna prędkość robocza nie powinna przekraczać max. 6 - 7 km/h. Przekraczanie tych prędkości może powodować przetoczenia nasion w bruzdce, a co z tym związane - nierównomierne ich rozmieszczenie w rzędzie. Aktualnie kukurydza może być wysiewana przy szerokościach międzyrzędzi poniżej 75 cm. Konstrukcja nowoczesnych siewników punktowych daje możliwość zamontowania na ramie siewnika większej liczby sekcji i wykonania siewu przy szerokościach międzyrzędzi nawet od 37,5 cm.

Produkowane obecnie siewniki do kukurydzy są oferowane z dodatkowym osprzętem takim jak: nabudowane rzędowe rozsiewacze nawozów mineralnych, urządzenia dozujące granulaty pestycydów, czy wyposażenie GPS. Siewnik z nabudowanym rzędowym rozsiewaczem nawozów stał się obecnie właściwie standardem. Do startowego nawożenia, zwykle NP, stosuje się centralny zbiornik lub też zbiornik na kilka rzędów (50-150 l/rząd). Urządzenie dozujące jest natomiast oddzielne dla każdego rzędu i jego zadaniem jest podawanie nastawionej dawki nawozu przewodem rurowym do redlicy nawozowej. Nawóz powinien być wysiany 5 cm obok i 5 cm poniżej umieszczonych w glebie nasion. Ponadto na siewniku mogą być również montowane urządzenia dozujące do wysiewu granulowanych insektycydów. Insektycydy są najczęściej dozowane poprzez przewód elastyczny do bruzdy redlicznej razem z nasionami lub mogą być rozsypywane po powierzchni pola.

Siewniki punktowe mogą być wyposażone w kontrolery wysiewu, od bardzo prostych - informujących operatora o braku wysiewu do bardzo zaawansowanych - dających pełną informację o wykonanym siewie oraz umożliwiających sterowaniem pracą siewnika (np. znacznikami). W ofercie rynkowej czołowych firm dostępne jest też specjalne wyposażenie, które umożliwiające wysiew nasion i nawozu z uwzględnieniem zasad rolnictwa precyzyjnego. Wiąże się to jednak z wykorzystaniem nawigacji satelitarnej maszyn (GPS). W tym przypadku warunkiem koniecznym jest hydrauliczny lub elektryczny napęd zespołów roboczych siewnika precyzyjnego.

Do siewu w mulcz najczęściej stosowane są siewniki z sekcjami wyposażonymi w systemy tarcz rozcinających. Tarcze usuwające resztki pożniwne są stosowane tylko w przypadku siewu bezpośredniego. Zamiast podwójnych tarcz rozcinających glebę przed redlicą stosuje się także redlice dłutowe, które charakteryzują się dobrym zagłębianiem w glebę.

W uprawie kukurydzy wprowadza się na coraz szerszą skalę nawożenie pogłówne rzędowe. W tym celu rozsiewacze są wyposażane dodatkowo w specjalne przystawkami umożliwiające wysiew nawozu azotowego w sąsiedztwie rosnących roślin. Nawożenie pogłówne może być też realizowane łącznie z pieleniem. Wówczas na pielniku jest nabudowany rzędowy rozsiewacz nawozów mineralnych (podobnie jak na siewniku) i wysiewany nawóz azotowy jest mieszany z glebą podczas obróbki międzyrzędzi. Nawożenie azotowe może być również wykonywane opryskiwaczami wyposażonymi w węże dozujące RSM w sąsiedztwo rzędów kukurydzy.

Opryskiwanie plantacji polowych może być wykonywane opryskiwaczami przyczepianymi, zawieszanymi lub nabudowanymi na ciągniku. Zabiegi opryskiwania mogą być również wykonywane opryskiwaczami samojezdnymi, których szeroka oferta jest już dostępna na polskim rynku. Główna zaleta tych maszyn, to możliwość opryskania w ciągu jednego dnia bardzo dużych powierzchni - do 300 ha. Ponadto można nimi wykonywać zabiegi ochronne na znacznie większych roślinach niż w przypadku opryskiwaczy zawieszanych na ciągniku bądź do niego przyczepianych. Późniejszy wjazd w wyższe rośliny umożliwia znacznie większy prześwit między powierzchnią pola a osiami maszyny. W przypadku kukurydzy jest to wyjątkowo korzystne, ponieważ zabiegi na plantacjach można prowadzić w późniejszych stadiach rozwoju roślin, np. ochrona przed omacnicą prosowianką, której występowanie w ostatnich ciepłych latach znacznie się nasiliło.

Przy uprawie roślin wysiewanych w szerokie rzędy chemiczne zwalczanie chwastów wyparło w ostatnich latach prawie całkowicie mechaniczne metody ograniczania zachwaszczenia. Dotyczy to m.in. technologii uprawy kukurydzy. Ma to miejsce zarówno w gospodarstwach wielkoobszarowych na dużych plantacjach jak i gospodarstwach rodzinnych na małych powierzchniach. Czyste pole - bez chwastów, od wykonania siewu do momentu zbioru, nie powinno być nadrzędnym celem, ponieważ dla uzyskania dobrego plonu nie jest to warunek konieczny. Stąd tę dziś mówić należy nie o niszczeniu chwastów, a o regulacji zachwaszczenia. Dlatego wskazane jest by jak najszerzej stosować mechaniczną pielęgnację, a pestycydy powinny być aplikowane w ograniczonym zakresie lub w ogóle pomijane. Sprawdzoną w praktyce, jak również do przyjęcia pod względem finansowym jest metoda mechaniczno-chemiczna. Stosuje się w niej pasowe opryskiwanie herbicydami doglebowymi w okresie siewu, za pomocą nabudowanego na siewniku opryskiwacza. Można to również wykonać później, poprzez nabudowanie opryskiwacza przystosowanego do oprysku na pielniku. Wówczas podczas pierwszego pielenia każdy rząd roślin wraz z kilkunastocentymetrową strefą wokół niego może być opryskiwany herbicydem, natomiast środkowe pasy międzyrzędzi są pielone mechanicznie. Przy metodzie oprysku pasowego konieczne jest wykonywane jednego lub dwóch przejazdów pielnikiem na nieopryskanych pasach międzyrzędzi. Do zalet tej metody można zaliczyć zmniejszenie przynajmniej o 50% ilości stosowanych herbicydów oraz w 2/3 ograniczenie niebezpieczeństwa erozji, co wynika ze zwiększonej chłonności wodnej spulchnionej powierzchni pola (pola płaskie).

W metodzie mechanicznej chwasty w międzyrzędziach zwalczane są pielnikami, a w rzędach uprawianych roślin i ich bezpośrednim sąsiedztwie ręcznie. Istnieje wówczas ryzyko, że podczas ręcznego motyczenia zostaną wycięte również uprawiane rośliny, co może wpłynąć na zmniejszenie obsady oraz plonu. Takie niebezpieczeństwo istnieje też w przypadku pielenia mechanicznego, gdzie w wyniku błędów lub zmęczenia obsługi może dochodzić od wycinania roślin na odcinkach rzędów. Dlatego też w nowoczesnych rozwiązaniach konstrukcyjnych pielników stosuje się układy samosterujące, które zapewniają pewne utrzymanie elementów roboczych poszczególnych sekcji pielnika w międzyrzędziach, co zapobiega przypadkowemu wycinaniu roślin. Przykładem takiego rozwiązania są pielniki firmy Agronomic, które są wyposażane w układy automatycznego sterowania. Układ sterujący, jest wyposażony w koło kopiujące umieszczone z przodu pielnika, które toczy się w bruździe wytrasowanej podczas siewu przez stalowe koło zamontowane do siewnika. Wszelkie zmiany położenia koła kopiującego pielnika, poruszającego się w wytrasowanej bruździe na plantacji, są przekazywane poprzez czujniki do układu elektrohydraulicznego, który dokonuje zmian w kierunku prowadzenia pielnika. W tylnej części pielnika jest zamontowane (tak jak przy siewniku), stalowe koło trasujące, które pogłębia bruzdę prowadzącą dla kolejnego przejazdu agregatu. Zastosowanie takiego rozwiązania konstrukcyjnego pozwala uzyskać poprawę dokładności pracy w porównaniu do pielników tradycyjnych, wymagających nadzoru pracownika podczas pracy. Praca elementów roboczych może odbywać się blisko rzędów roślin (szerokość pasa bezpieczeństwa od 10 cm) bez ryzyka uszkodzenia systemu korzeniowego, bądź wycięcia roślin. Ponadto pielnikami wyposażonymi w układ sterujący można pracować z większymi prędkościami (przekraczającymi nawet 10 km/h), dzięki czemu uzyskujemy większą wydajność. Ponadto dzięki wytrasowanym bruzdom prowadzącym pielnik, oraz możliwości zamontowania osłon rzędów dla każdej z sekcji, istnieje możliwość pracy narzędziem nawet przed wschodami roślin, co pozwala na wykorzystanie go już do niszczenia skorupy glebowej. Pielniki są dostępne w wielu wersjach szerokości roboczej (6, 12, 18 i 24-rzędowej) oraz wyposażenia w elementy robocze, co umożliwia wykorzystanie ich do pielęgnacji wielu gatunków roślin uprawianych w szerokich międzyrzędziach.

Maszyny do zbioru kukurydzy oraz uprawy pola po kukurydzy

Zbiór kukurydzy w technologii ziarnowej

Wykorzystywane do zbioru maszyny powinny zapewniać dobre zebranie kolb lub wymłócenie ziarna, bez nadmiernych strat i uszkodzeń nawet przy wyższych jego wilgotnościach. Kukurydzę przeznaczoną na ziarno paszowe można zebrać następującymi metodami:

1. ręcznie - poprzez oberwanie kolb , na małych plantacjach oraz w trudnych warunkach terenowych,
2. maszynowo:

•  kombajnami specjalnymi

• przyczepianymi do ciągnika (jedno- lub dwurzędowymi)
• samojezdnymi (dwu- lub czterorzędowymi)

•  zbieraczami kolb

• przyczepianymi do ciągnika (jedno- lub dwurzędowymi)
• samojezdnymi (trzyrzędowymi)

•  adaptowanymi kombajnami zbożowymi - obecnie do zbioru kukurydzy na ziarno paszowe wykorzystuje się powszechnie zaadaptowane kombajny zbożowe oraz już sporadycznie kombajny specjalne. Kombajnami zbożowymi realizowany jest zbiór i omłot kolb bezpośrednio na polu. Zbiór ziarna kukurydzy przy użyciu kombajnu zbożowego zasadniczo nie różni się od zbioru zbóż, ponieważ w obu przypadkach chodzi o uzyskanie czystego ziarna.

Do najważniejszych czynników wpływających na jakość zebranego ziarna kukurydzy zaliczamy:

•  wilgotność zbieranego ziarna - zbiór można rozpocząć po osiągnięciu przez kukurydzę dojrzałości pełnej, przy wilgotności ziarna poniżej 35%. Jest to ważny parametr, ponieważ stopień uszkodzeń omłacanego ziarna jest tym większy im wyższa jest jego wilgotność (tab. 1). Jedynie w przypadku bardzo niekorzystnych warunków pogodowych lub późno dojrzewających odmian dopuszcza się możliwość zbioru kombajnowego przy wyższej wilgotności, ale nie przekraczającej 40%. Należy pamiętać, że wymagania agrotechniczne SMR dopuszczają do 15% uszkodzonego ziarna podczas zbioru.

Tabela 1.Wpływ wilgotności na uszkodzenia ziarna kukurydzy podczas zbioru kombajnowego

•  zespół młócący - stopień uszkodzeń ziarna zależy również od budowy zespołu młócącego kombajnu. W kombajnach specjalnych młocarnia zbudowana jest z dwu bębnów łuszczących typu sztyftowego i klepiska, a wydzielanie ziarna z kolb następuje poprzez jego odrywanie. W kombajnach zbożowych z osiowym zespołem młócącym (Case Axial-Flow) wydzielanie ziarna z kolb następuje przez wycierające działanie bębna, co zapewnia mniejsze uszkodzenia ziarna. Przy tym sposobie wydzielania ziarna z kolb zmniejsza się również ilość uszkodzeń i zanieczyszczeń ziarna. W pozostałych typach kombajnów zbożowych wydzielanie ziarna następuje sposobem udarowym, co wpływa na zwiększenie uszkodzeń ziarna. Stopień uszkodzeń jest tym wyższy, im większa jest wilgotność młóconego ziarna, a rosnące uszkodzenia powodują również wzrost strat składników pokarmowych zawartych w zarodkach.

•  regulacje kombajnów zbożowych i specjalnych - podczas zbioru kukurydzy należy pamiętać o zmieniających się warunkach pracy i tym samym w miarę potrzeby korygować nastawy kombajnu w celu ograniczenia strat i uszkodzeń ziarna. W przypadku stwierdzenia niedomłotów należy w pierwszej kolejności zmniejszyć szczelinę roboczą (bez zwiększania prędkości obrotowej bębna), ponieważ zwiększenie prędkości obrotowej bębna młócącego powoduje w większym stopniu wzrost uszkodzeń ziarna niż zmniejszenie szczeliny omłotowej. Jeśli nie ma poprawy wówczas należy zwiększyć prędkość obrotową bębna młócącego.

Ziarno kukurydzy po zbiorze musi być poddane suszeniu lub konserwacji w stanie świeżym poprzez zakiszanie. Jeżeli będzie składowane powyżej dwóch dni, to rozpocznie się jego grzanie, pleśnienie i psucie. W związku z powyższym gospodarstwo powinno dysponować suszarnią (najlepiej przewoźną opalaną olejem opałowym) lub mieć możliwość skorzystania z suszenia usługowego. W przypadku zakiszania ziarna należy je rozdrobnić śrutownikiem lub specjalnym młynem do kukurydzy. Dobór sit podczas śrutowania powinien zapewnić udział w surowcu do zakiszania co najmniej 80% cząstek o średnicy poniżej 2,5 mm. Ponadto warunkiem uzyskania dobrej jakościowo paszy jest dokładne ugniecenie podczas zakiszania.

Zbiór kukurydzy na kiszonkę

Ten kierunek uprawy kukurydzy staje się racjonalnym wtedy, gdy dotrzymane zostaną następujące warunki:

• zbiór zostanie zrealizowany w okresie od woskowej do początku pełnej dojrzałości ziarna
• do zbioru zastosujemy sieczkarnie zbierające wyposażone w aktywne urządzenia do rozdrabniania wtórnego
• uzyskamy podczas zbioru krótką i równomiernie pociętą sieczkę, bez udziału całych ziaren
• zakonserwujemy zebrany surowiec (transport, napełnianie silosu, ugniatanie, przykrywanie) w czasie nie dłuższym niż 2-4 dni

Podstawowymi maszynami wykorzystywanymi do zbioru kukurydzy na kiszonkę są sieczkarnie zbierające. Maszyny te, są produkowane w różnych wersjach co daje możliwość doboru ich dla potrzeb różnej wielkości gospodarstw.

Sieczkarnie zbierające zawieszane - są najczęściej maszynami jednorzędowymi o małej masie i przepustowości do około 35 t/h przy zapotrzebowaniu mocy powyżej 30 KM (praktycznie 45-60KM). Stosuje się w nich najczęściej tarczowy (toporowy) zespół rozdrabniający. Wykorzystywane są głównie do zbioru kukurydzy w mniejszych gospodarstwach. W sezonie agrotechnicznym można nimi zebrać plon z powierzchni do 20 ha. Zaletami są niska cena, dobra jakość pracy oraz możliwość zbioru kukurydzy sianej przy dowolnej szerokości międzyrzędzi (nie mniej niż 40cm).

Sieczkarnie zaczepiane - są maszynami dwu lub trzy rzędowymi o przepustowości do około 60 t/h przy zapotrzebowaniu mocy od 90 do 150 KM. Stosuje się w nich tarczowy lub bębnowy zespół rozdrabniający. Wykorzystywane mogą być do zbioru kukurydzy jak również zielonek niskołodygowych i słomy w większych gospodarstwach. Z sieczkarnią będącą maszyną - bazą, agregatowany może być adapter do zbioru rzędowego lub podbieracz. Maszynami tymi można zebrać kukurydzę z powierzchni do 40-60 ha w sezonie. Możliwość agregatowania maszyny z podbieraczem pozwala wykorzystywać ją do zbioru zielonek przewiędniętych lub słomy, co wydłuża czas użytkowania w roku a tym samym wpływa na obniżenie kosztów eksploatacji maszyny.

Sieczkarnie samojezdne - są maszynami, którymi można zrealizować szeroki prac. Można je wyposażyć w adaptery do zbioru zielonek niskołodygowych i wysokołodygowych, adapter do obrywania kolb kukurydzy oraz przyrząd podbierający. Moc zainstalowanych silników w aktualnie produkowanych samojezdnych sieczkarniach zbierających wynosi od około 300 KM do blisko 800 KM co zapewnia osiąganie bardzo wysokich wydajności w granicach od 70 do 200 t/h. Tym samym są przeznaczone do zbioru ziemiopłodów w dużych gospodarstwach. Ich duża zwrotność pozwala je wykorzystywać również na małych powierzchniach. Dlatego też, są powszechnie eksploatowane w firmach świadczących usługi dla mniejszych gospodarstw. Pełne wykorzystanie ich wydajności jest możliwe tylko przy dobrej organizacji pracy transportu i zagospodarowania zbieranego plonu.

Sieczkarnie zbierające mogą być wyposażone w przyrządy zbierające rzędowe i bezrzędowe. Adaptery rzędowe w sieczkarniach przyczepianych mogą występować w wersji 2 i 3 rzędowej, co wymaga uprawy kukurydzy przy rozstawie rzędów 75 cm (dopuszczalne jest tolerancja +/- 5 cm). Natomiast sieczkarnie samojezdne mogą być wyposażane w przyrządy zbierające 4-, 5-, 6-, 8- i 10- rzędowe, co wymaga uprawy kukurydzy przy szerokości międzyrzędzi równej 75 cm. Dostępne na rynku sieczkarnie samojezdne mogą być również wyposażane w przyrządy zbierające bezrzędowe. Zaletą tego rozwiązania jest możliwość zbioru kukurydzy uprawianej przy dowolnych szerokościach międzyrzędzi (w praktyce często stosowana szerokość 60 cm) oraz w kierunku ukośnum lub prostopadłym do rzędów roślin. W związku z tym, że polscy rolnicy w mniejszych gospodarstwach często uprawiają kukurydzę przy zróżnicowanej szerokości międzyrzędzi, korzystnym rozwiązaniem praktycznym dla firm usługowych, kółek maszynowych lub rolników świadczących usługi będzie wyposażenie sieczkarni w adapter bezrzędowy.

Sieczkarnie zbierające mogą być wyposażone w bębnowy lub tarczowy (toporowy) zespół rozdrabniający. W zespole toporowym noże tnące i łopatki wyrzucające rozdrobniony materiał są umieszczone na tarczy promieniowo. Zbierany materiał trafia do gardzieli sieczkarni w której są umieszczone walce wciągająco-zgniatające, a następnie jest podawany równolegle do osi obrotu tarczy i rozdrabniany. Ze względu na sposób podawania materiału, prędkość cięcia jest największa w miejscach najbardziej oddalonych od osi obrotu, co wpływa na zwiększenie stopnia nierównomierności rozdrobnienia. Ta wada nie występuje w bębnowych zespołach rozdrabniających składających się z walców wciągająco-zgniatających, bębna nożowego, i wyrzutnika sieczki. Podawany materiał jest prostopadle do osi bębna, co zapewnia jednakową prędkość cięcia podawanej zielonce. W bębnie nożowym najczęściej na obwodzie tarcz bębnowych jest przykręcone śrubami 10 lub 12 noży. Rozmieszczenie noży może być ukośne lub w kształcie litery V w przypadku podziału noża na dwie lub cztery części. Zaletą przestawnego rozmieszczenia dzielonych noży w kształcie litery V na bębnie jest zmniejszenie tarcia sieczki o obudowę zespołu rozdrabniającego oraz bardziej równomierne zasilanie wyrzutnika lub rozdrabniacza ziarna. Dodatkową zaletą jest też zmniejszenie kosztów związanych z ewentualnym uszkodzeniem noża przez kamienie w przypadku zbioru zielonek niskołodygowych.

Aktywne lub bierne urządzenia do rozdrabniania ziarna i twardych łodyg kukurydzy - rozdrabniacze ziarna czy też tzw. zgniatacze ziarna stanowią zazwyczaj dodatkowe wyposażenie każdej sieczkarni. Przy zbiorze kukurydzy w mleczno-woskowej dojrzałości ziarna wystarczające rozdrobnienie roślin jak też ziarna zapewnia bęben nożowy. Jednak wraz z opóźnianiem terminu zbioru ziarno kukurydzy twardnieje i w mniejszym stopniu ulega uszkodzeniom przy przejściu przez bęben nożowy. W rozdrobnionym surowcu będzie systematycznie zwiększał się udział nieuszkodzonych ziaren. Koniecznością jest wtedy wyposażanie sieczkarni zbierających w urządzenia zapewniające rozdrobnienie lub przynajmniej uszkodzenie całych ziaren przechodzących przez bęben nożowy. Przy opóźnieniu zbioru do dojrzałości wczesnowoskowej ziarna działanie bębna nożowego staje się już niewystarczające. Sieczkarnie wykorzystywane do zbioru w tym terminie powinny być wyposażone przynajmniej w urządzenia bierne - ryflowane lub karbowane obudowy zespołu tnącego czy też listwy docierające umieszczane za nożami. Dalsze opóźnianie terminu zbioru kukurydzy - od dojrzałości woskowej do początku pełnej jakkolwiek korzystne i zalecane, wymaga koniecznego wyposażenia sieczkarni w aktywny rozdrabniacz ziarna. Najczęściej są to rozdrabniacze walcowe, które stanowią dwa napędzane przeciwbieżnie ryflowane walce obracające się z różną prędkością obrotową o średnicy około 200 mm. Efektywność działania rozdrabniacza można zmieniać poprzez regulację odległości między walcami i tym samym zapewniać pełne rozdrobnienie ziarna (lub jego uszkadzanie) w zależności od jego dojrzałości. Kupując zatem nową sieczkarnię należy pamiętać, że wyposażenie jej w rozdrabniacz ziarna jest aktualnie koniecznością i nie powinno budzić jakichkolwiek wątpliwości. Natomiast przy zakupie sieczkarni używanej należy zwrócić uwagę na istnienie możliwości zakupu oraz zamontowania rozdrabniacza ziarna, jeżeli nie jest on na wyposażeniu maszyny. Zakup bowiem sieczkarni bez aktywnych urządzeń rozdrabniających ziarno spowoduje konieczność wcześniejszego zbierania kukurydzy lub też przy późniejszym zbiorze uzyskaniem gorszej jakości surowca do zakiszania. Wpłynie to na pogorszenie jakości kiszonki, zwiększenie strat podczas przechowywania oraz gorsze trawienie nie uszkodzonego ziarna i wydalenie jego części w kale karmionych zwierząt.

Istotne znaczenie na poziom strat podczas zakiszania i przechowywania kiszonki ma długość uzyskanej sieczki . Rzeczywista długość sieczki z kukurydzy zbieranej w dojrzałości od woskowej do początku pełnej powinna mieścić się w granicach od 5 do 10 mm. Natomiast podczas zbioru w dojrzałości od mleczno-woskowej do początku pełnej od 12 do 25 mm. Zatem im późniejszy zbiór i wyższa zawartość suchej masy z surowcu, tym krótsze powinno być cięcie. Krócej pocięta kukurydza zapewnia również lepsze ugniecenie w silosie, szczególnie przy opóźnionym zbiorze przy zawartości suchej masy w surowcu w granicach od 30 do 35%. Aktualnie produkowane sieczkarnie dysponują możliwością nastawiania teoretycznej długości sieczki od 4, 5 mm w górę, co w praktyce pozwoli uzyskać średnią długość sieczki w granicach 7-8 mm lub dostosować ją do aktualnych warunków pracy i oczekiwań rolnika. Natomiast przy zakupie kilkuletniej lub starszej maszyny warto zwrócić uwagę na zakres regulacji tego parametru. Należy jednak pamiętać, że na jakość rozdrobnienia roślin wpływa również wielkość szczeliny między stalnicą a nożami. W przypadku, gdy szczelina jest większa lub niejednakowa należy wyregulować jej wielkość zgodnie z zaleceniami producenta maszyny. Przy zbyt dużej szczelinie, noże nie tną, lecz rwą podawaną masę. Powoduje to niepotrzebny i szkodliwy wzrost obciążenia całego zespołu rozdrabniającego oraz zwiększa zapotrzebowanie mocy, co przekłada się również bezpośrednio na wzrost zużycia paliwa.

Wysoka wydajność samojezdnych sieczkarni zbierających wymaga bardzo dobrej organizacji pracy transportu odbierającego od sieczkarni rozdrobniony surowiec. Wykorzystywanie do transportu zestawów o małej pojemności i ładowności znacznie utrudnia jego organizację z powodu zbyt dużej ich liczby. Z sieczkarniami jednorzędowymi powinny współpracować środki transportu o ładowności od 3 do 4 ton, a z maszynami 2, 3 rzędowymi o ładowności od 4 do 6, 7 ton. Natomiast z sieczkarniami samojezdnymi współpracujące środki transportu powinny posiadać ładowność nie mniejszą niż 7 ton. W praktyce napełnianie powszechnie stosowanej przyczepy technologicznej T088 przez sieczkarnie 6 rzędową o wydajności około 100 t/h trwa niespełna 5 minut. Jednocześnie zestawy do transportu sieczki powinny posiadać ażurową górną część przedniej burty, w celu umożliwienia traktorzyście kontrolowania stopnia wypełnienia przestrzeni ładunkowej, co znacznie ułatwia prowadzenie zestawu obok sieczkarni. Przy zbiorze zielonek sieczkarniami o wydajnościach przekraczających 100 t/h korzystnym dla dobrej organizacji pracy jest wykorzystywanie zestawów o ładowności od 10 do 16 ton. Przy dobrej organizacji pracy, liczba współpracujących środków transportu z jedną sieczkarnią nie powinna być większa niż 4 (maksymalnie 5, jeśli odległości transportowa przekracza 1,5 km). Należy się więc kierować zasadą, że wraz ze wzrostem wydajność sieczkarni, powinna też rosnąć ładowność środków transportu w celu spełnienia powyższego warunku. Zbyt duża liczba zestawów transportowych utrudnia prace przy napełnianiu silosu i zakiszaniu zielonki.

Zakiszanie sieczki z kukurydzy w dołach silosowych, pryzmach lub silosach przejazdowych stosuje się w mniejszych gospodarstwach. W dużych gospodarstwach zakiszanie następuje w silosach przejazdowych lub czołowych. Silosy przed załadunkiem powinny być starannie oczyszczone z pozostałości starych kiszonek i innych zanieczyszczeń. Jeśli istnieją możliwości, to dno i ściany silosu można umyć myjką ciśnieniową. Następnie dno silosu należy wyłożyć warstwą słomy grubości około 20 cm. W sytuacji, kiedy kukurydza jest uprawiana na odległych polach lub oddzielonych drogą szybkiego ruchu, można zdecydować się na budowę silosu zastępczego. Wówczas ściany boczne takiego silosu można wykonać z bel słomy (dużej kostki lub cylindrycznych), które należy obłożyć folią w celu ograniczenia wnikania powietrza do zakiszanej masy. Dno takiego silosu również powinno być wyłożone folią i warstwą słomy grubości około 20 cm. W takim silosie powstają warunki do lepszego ugniecenia zakiszanej masy (szczególnie przy brzegach) niż w pryzmie.

Zakiszanie sieczki kukurydzy może odbywać się również w rękawie foliowym. Takie rozwiązanie jest racjonalne dla każdego gospodarstwie, ponieważ odbywa się prawie bez strat. Aktualnie na rynku są dostępne prasy do napełniania rękawów foliowych o różnych średnicach i wydajnościach. System ten zapewnia uzyskanie paszy o wysokiej jakości oraz dużą elastyczność przy wyborze miejsca składowania.

Do ugniatania zakiszanej masy należy używać najcięższe ciągniki z napędem na 4 koła, które można wyposażyć dodatkowo w rozgarniacze. Ciągnik ugniatający powinien poruszać się wolno (z prędkością około 4 km/h), gdyż zapewnia to dobre wypieranie powietrza z sieczki, oraz szybsze i lepsze jej zagęszczenie, co jest podstawowym warunkiem prawidłowego przebiegu konserwacji. Nie należy ciągników ugniatających wyposażać w koła bliźniacze, gdyż nacisk jednostkowy jest wtedy mniejszy, i tym samym są znacznie gorsze efekty ugniatania. W przypadku zbioru częściowo suchych roślin kukurydzy (lub po przymrozkach), ciągnik ugniatający należy obciążyć dodatkowym balastem w celu uzyskania lepszego zagęszczenia zakiszanego surowca. Właściwa organizacja pracy podczas napełniania silosu pozwala bardziej racjonalnie wykorzystać jego pojemność oraz zmniejszyć nakłady robocizny podczas zakiszania. Rozładunek zestawów transportowych należy rozpocząć od końca silosu i przemieszczać się w kierunku wjazdu. Pierwszą przyczepę objętościową rozładowuje się przy jednym boku zbiornika, drugą przy przeciwnym boku, a trzecią w środku. Zakiszany surowiec powinien być rozgarniany i ugniatany w taki sposób, aby od strony wjazdu zestawu transportowego tworzył łagodną pochyłość pod kątem nie większym niż 15%.

Maszyny do uprawy pola po kukurydzy

Wybór narzędzia do uprawy pola po zbiorze kukurydzy będzie zależał od lokalnych warunków glebowych, pogodowych i ilości masy organicznej do przykrycia. W przypadku użytkowania kukurydzy w kierunku ziarnowym, po zbiorze kombajnem na polu pozostaje słoma. Duże znaczenie ma wielkość jej plonu, oraz to, czy jest pocięta, a jeżeli tak, to jak dokładnie. Im wyższy plon słomy, tym krócej powinna być ona pocięta. Należy przy tym przywiązywać dużą uwagę do równomiernego jej rozrzucenia po powierzchni pola, szczególnie wtedy, gdy rozdrabnianie jest wykonywane w oddzielnym zabiegu z wykorzystaniem dostępnych do tego celu maszyn. Ponieważ od tego jak jest pocięta i rozrzucona słoma, zależy jakość pracy maszyn uprawowych. Jeżeli zbioru dokonano kombajnami posiadającymi na wyposażeniu rozdrabniacze rotacyjne, to bezpośrednio po zebraniu kukurydzy można wykonać uprawę ścierniska (podorywkę).

W obecnych warunkach gospodarowania nadrzędnym warunkiem stawianym maszynom do uprawy pożniwnej jest duża wydajność , co bezpośrednio wiąże się z dużymi szerokościami i prędkościami roboczymi. Dodatkowym efektem jest zmniejszenie ugniatania gleby.

Uprawa pożniwna tradycyjnie wykonywana może być pługiem podorywkowym. Dzisiaj, ze względu na mniejszą wydajność i dużą energochłonność narzędzie to jest systematycznie wypierane przez inne maszyny, znacznie wydajniejsze i tańsze w eksploatacji. Należą do nich brony talerzowe, kultywatory podorywkowe, spulchniacze obrotowe - często ze sobą wzajemnie łączone oraz maszyny aktywne, napędzane od wałka odbioru mocy ciągnika.

Najbardziej znane są brony talerzowe , które nadają się do wykonania podorywki na polach zachwaszczonych oraz z dużą ilością słomy po zbiorze zbóż lub kukurydzy na ziarno. Brony talerzowe stwarzają wystarczająco dobre warunki do kiełkowania nasion chwastów i zbóż. Bardzo dobre efekty pracy broną talerzową uzyskujemy również na glebach ciężkich z dużą ilością słomy pod warunkiem zastosowania cięższego lub dociążonego narzędzia czy też talerzy o średnicy od 600 do 900 mm. Jednak tego typu narzędzia są stosunkowo ciężkie, dlatego też lepiej jest, jeżeli są półzawieszane. Wadą bron talerzowych jest słabe zwalczanie chwastów głęboko korzeniowych, oraz rozmnażanie chwastów rozłogowych. Zespołami roboczymi brony talerzowej są sekcje talerzy gładkich lub zębatych osadzone na wale i ustawione ukośnie do kierunku jazdy (w kształcie litery X lub V). W pierwszym rzędzie umieszczane najczęściej są talerze zębate ze względu na intensywniejsze działanie na glebę. Najlepszym jednak rozwiązaniem jest rozmieszczenie naprzemian talerzy gładkich i zębatych na każdym z wałków. Talerzówka pracuje wówczas dobrze zarówno w warunkach suchych jak i wilgotnych. Kąt ustawienia poszczególnych rzędów talerzy może być zmieniany ręcznie lub z wykorzystaniem hydrauliki, co daje możliwość wpływania na intensywność i jakość pracy. Przy małym kącie ustawienia rzędów talerzy do kierunku jazdy następuje bardziej intensywnie kruszenie grud roli, natomiast zwiększenie kąta natarcia zapewnia lepsze wymieszanie większych ilości masy organicznej. Cenną zaletą bron talerzowych jest ich duża przydatność do pracy na zakamienionych polach oraz możliwość pracy na głębokość do 15 cm. Zapotrzebowanie mocy wynosi od 25 do 30 kW na 1 metr szerokości roboczej przy prędkości roboczej około 8 km/h.

Obecnie coraz powszechniej do zagospodarowania ściernisk są wykorzystywane kultywatory podorywkowe. Są one zbudowane z wielorzędowej ramy, na której w pierwszych rzędach są rozmieszczone sztywne ciężkie zęby zakończone gęsiostopką z redliczkami (najczęściej dwustronnymi) z lemieszami bocznymi. Odległość między zębami zależy od szerokości gęsiostopki i może wynosić od 20 do 30 cm lub od 40 do 45 cm. Odległość ramy od powierzchni pola wynosi około 70 cm, co zmniejsza ryzyko zapychania się kultywatora. W dalszej kolejności na belkach ramy są umieszczone sekcje zębatych lub gładkich bron talerzowych. Zadaniem tych elementów roboczych jest wyrównanie powierzchni pola po przejściu zębów jak również pokruszenie grud i wymieszanie roli ze ścierniskiem lub słomą. Funkcję tą mogą również spełniać talerze umieszczone w rzędzie prostopadle do kierunku jazdy. Są one montowane na ramie w połowie odległości między zębami kultywatora. Głębokość ich zagłębienia w podczas pracy powinna wynosić połowę głębokości pracy redliczek. Nastawienie zbyt głębokiej pracy talerzy powoduje powstawanie bruzd, a za płytkie - niewystarczająco wyrównuje powierzchnię roli po przejściu zębów kultywatora. Jednak w tym przypadku intensywność pracy nie jest tak duża jak przy zastosowaniu bron talerzowych czy spulchniaczy obrotowych. Na końcu kultywatora ścierniskowego umieszcza się wały typu Cambella lub strunowe dla zagęszczenia spulchnionej warstwy roli. Do tego celu są również stosowane wały rurowe o dużej średnicy, jak też w ostatnim czasie wały kolczaste, które dobrze zagęszczają wierzchnią warstwę roli z resztkami, a tym samym stwarzają dobre warunki do kiełkowania chwastów. Właściwe efekty pracy kultywatorami podorywkowymi uzyskujemy przy prędkości roboczej wynoszącej ponad 10 km/h. Na glebach słabych, może dochodzić do zapychania się narzędzia z powodu zbyt małego oporu gleby i spychania przed nim wierzchniej warstwy z resztkami roślinnymi.

Mniej przydatnymi do uprawy pożniwnej po zbiorze kukurydzy będą spulchniacze obrotowe lub maszyny napędzane od wałka odbioru mocy ciągnika - brona wirnikowa, glebogryzarka czy łopata mechaniczna. W porównaniu do narzędzi uprawowych minusem maszyn napędzanych od WOM jest duża intensywność pracy, a tym samym niszczenie struktury. Kolejną wadą jest mała prędkość robocza (5-6 km/h), co w połączeniu z mniejszą szerokością roboczą daje niższą wydajność. Z kolei spulchniacze obrotowe, zbudowane z obrotowych wałków, do których są przymocowane tarcze wyposażone w odgięte noże, mogą stwarzać problemy podczas pracy na polu z dłuższą i mokrą słomą, która może się owijać na wałkach lub nabijanić na noże. Wałki spulchniacza są mocowane na ramie ukośnie do kierunku jazdy (w kształcie litery X lub V) co zapewnia dodatkowe przemieszczanie obrabianej gleby i bardzo dobre jej wymieszanie ze ścierniskiem oraz krótko pociętą słomą. Poprzez kąt ustawienia wałków nożowych można wpływać na intensywność pracy spulchniacza. Płytko działające noże stwarzają bardzo dobre warunki do kiełkowania nasion chwastów. Nie są jednak zwalczane chwasty głęboko korzeniące się i rozłogowe. Narzędziami tymi dobre efekty pracy można uzyskać na glebach lekkich. Na glebach średnich i ciężkich dobre efekty pracy uzyskuje się w dwóch przejazdach oraz przy dociążeniu. Oprócz uprawy ścierniska narzędzie to może być wykorzystywane do uprawy przedsiewnej po zbiorze strączkowych i warzyw, przy uprawie zminimalizowanej w mulcz oraz przy siewie bezpośrednim. Zapotrzebowanie mocy wynosi około 20 kW na 1 metr szerokości roboczej. Głębokość robocza może wynosić od 5-7 do 14 cm. Zalecana prędkość robocza dla uzyskania dobrych efektów pracy nie powinna być nie mniejsza niż 10 km/h, a najlepiej od 12 do 15 km/h.

Tabela 2. Charakterystyka narzędzi i maszyn do uprawy pól po zbiorze

Dr inż. Ireneusz Kowalik

Powrót